शीतलपाटीन्युज डटकम।
काठमाण्डौ। नेपाल–तिब्बत सीमाक्षेत्रमा अगस्ट २६ मा आएको विनाशकारी बाढीको सम्भावित कारणबारे वैज्ञानिकहरूले प्रारम्भिक अनुसन्धान अघि बढाएका छन्। भूगर्भविद् तथा हिमनदी विज्ञहरूको प्रारम्भिक विश्लेषणअनुसार करिब ६ सय मिटर चौडा हिमखण्ड हिमपहिरोका रूपमा भाँचिएर खसेको हुनसक्ने देखिएको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार उक्त विशाल हिमखण्ड करिब १७ हजार फिट उचाइबाट झन्डै ४ हजार फिट तल खसेको हुनसक्छ। खस्ने क्रममा बरफ टुक्रिएर धुलोजस्तो बनेको र त्यसले पानी तथा बरफको तीव्र गतिमा बग्ने मिश्रण सिर्जना गरेको प्रारम्भिक अनुमान छ।

त्यस्तो मिश्रण हिमाली उपत्यका हुँदै भोटेकोशी नदीतर्फ तीव्र गतिमा बगेपछि विनाशकारी बाढी आएको हुनसक्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले यस घटनालाई भारतको उत्तराखण्डमा सन् २०२१ मा भएको हिमनदीजन्य दुर्घटनासँग तुलना गरेका छन्। उक्त घटनामा १०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो।

भूकम्प कि हिमपहिरो ?

वैज्ञानिकहरूले बाढीको कारण पत्ता लगाउन भूकम्पसम्बन्धी तथ्यांकसमेत अध्ययन गरिरहेका छन्। स्थानीय समयअनुसार बिहान करिब ८ः४० बजे अचानक कुनै ठूलो हलचल भएको संकेत देखिएको र त्यसलगत्तै बाढीसँग सम्बन्धित संकेत रेकर्ड भएको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

सोही आसपासको समयमा अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (USGS) ले ४.४ म्याग्निच्युडको कम्पनसमेत रेकर्ड गरेको थियो।

तर उक्त भूकम्पले पहिरो निम्त्याएको हो कि पहिरोका कारण भूकम्पजस्तो संकेत देखिएको हो भन्ने अझै स्पष्ट भएको छैन। दुवै घटना एकअर्कासँग सम्बन्धित नभएको सम्भावनालाई पनि वैज्ञानिकहरूले नकारेका छैनन्।

जलवायु परिवर्तनको असर पनि हुनसक्ने

हिमनदीको अवस्थाबारे अध्ययन गरिरहेका वैज्ञानिकहरूले जलवायु परिवर्तनसँग जोडिएको बढ्दो तापक्रमले हिमखण्ड कमजोर बनाउन योगदान गरेको हुनसक्ने बताएका छन्।

स्याटेलाइट तस्बिरहरूमा बाढी आउनुअघि अघिल्लो दिन हिमआवरण तीव्र रूपमा घटेको देखिएको बताइएको छ। यसको एउटा सम्भावित कारण हिउँ पग्लनु हुनसक्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ।

तर हिमपहिरो नै बाढीको एकमात्र कारण हो भन्ने निष्कर्षमा पुग्न भने अहिले नै नसकिने उनीहरूले स्पष्ट पारेका छन्। थप पानीको स्रोत वा अर्को पहिरोले समेत बाढीको असाधारण आकार बढाएको हुनसक्ने सम्भावना वैज्ञानिकहरूले औँल्याएका छन्।

सयौँ बेपत्ता,पूर्वाधारमा ठूलो क्षति

विनाशकारी बाढीपछि नेपाल र तिब्बतमा सयौँ मानिस बेपत्ता भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। बेपत्तामध्ये विदेशी पर्यटकसमेत रहेको बताइएको छ।

बाढी र पहिरोका कारण बस्ती,सडक,पुल तथा विद्युत् पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको छ। उद्धार टोली र सम्बन्धित निकायहरूले विपत्तिबाट भएको कुल क्षतिको विवरण संकलन तथा घटनाको कारणबारे थप अध्ययन गरिरहेका छन्।

वैज्ञानिक अनुसन्धान अघि बढिरहे पनि भोटेकोशीमा आएको असाधारण बाढीको वास्तविक कारण अझै निश्चित भइसकेको छैन। हिमपहिरो,भूकम्प,हिउँ पग्लने प्रक्रिया तथा सम्भावित अन्य पहिरो वा पानीको स्रोतबीचको सम्बन्धबारे थप प्रमाण आवश्यक रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
हिमाली पत्रिकाबाट।